Steeds meer medewerkers gebruiken AI-hulpmiddelen voor hun werk. Uit recent onderzoek onder 9.684 werkenden in de VS, UK, Canada, Europa en Latijns-Amerika, laat zien dat dit tot verrassende bijwerkingen leidt. Zo zegt 52% van de deelnemers dat AI hen professioneler laat lijken dan ze zich voelen. Met andere woorden: hun cv en resultaten lijken beter dan wat ze zelf werkelijk hadden gedaan. Ook gebruikt 64% AI om taken uit te voeren die ze zonder AI niet hadden gekund. En een flink deel (35%) geeft toe dat ze zonder AI worstelen met delen van hun werk.

Promotie dankzij AI

Volgens de onderzoekers hoeft het niet te betekenen dat deze werknemers daadwerkelijk ongeschikt zijn. Het effectief gebruiken van AI is zelf immers een relevante professionele vaardigheid. Het probleem zit vooral in de manier waarop prestaties worden geïnterpreteerd. Een medewerker kan met AI uitstekend werk afleveren zonder alle onderliggende kennis zelfstandig te beheersen. Voor werkgevers wordt het daardoor moeilijker om op basis van alleen het eindproduct vast te stellen of iemand klaar is voor een volgende stap. Dat is vooral relevant bij promoties en selectie voor functies met meer verantwoordelijkheid. In het onderzoek komt namelijk ook naar voren dat 19%  een promotie heeft gekregen dankzij AI-ondersteund werk.

Een goed resultaat zegt niet alles

Deze ontwikkelingen vragen om een andere manier van beoordelen. Het wordt belangrijker om te kijken naar hoe iemand tot een resultaat komt. Kan iemand uitleggen welke keuzes zijn gemaakt? Kan iemand fouten in AI-output herkennen en verbeteren? En kan iemand zelfstandig beslissingen nemen als informatie ontbreekt?

In het onderzoek wordt vooral problem framing genoemd als belangrijke vaardigheid: het vermogen om een probleem goed te formuleren. Kan iemand de juiste vragen stellen, aannames ter discussie stellen en uitleggen waarom een bepaalde oplossing beter is dan een andere? Dat zijn vaardigheden die je niet altijd kunt zien in een eindproduct.

LEES OOK: Het alfabet blijkt mee te bepalen welke werkgevers AI aanbeveelt

Wat betekent dit voor recruitment?

Ook in Nederland verandert het gebruik van AI snel. CBS-cijfers laten zien dat in 2024 bijna 22,7% van de bedrijven met tien of meer werknemers AI gebruikte. Onder Nederlandse werknemers gebruikt 43% AI bij hun werkzaamheden. Zo’n 60% gebruikt het bij sollicitaties. Als AI een kandidaat kan helpen bij het schrijven van een motivatiebrief, het verbeteren van een cv of het beantwoorden van competentiegerichte vragen, wat zegt zo’n antwoord dan nog over de kandidaat zelf?

Een cv en motivatiebrief laten vooral zien hoe iemand zichzelf presenteert. Dat was altijd al zo. Maar door AI wordt het nu steeds relevanter om kritisch naar je selectieproces te kijken en daarin vooral mee te nemen hoe iemand tot bepaalde antwoorden komt.

Herzie het hele selectieproces

Het antwoord is wat ons betreft niet een nieuwe tool die moet detecteren of iemand AI heeft gebruikt. Of een AI-tool die alle AI-sollicitaties gaat beoordelen. Het antwoord is om het selectieproces zelf opnieuw te bekijken. Durf afscheid te nemen van de motivatiebrief en maak bijvoorbeeld meer gebruik van selectie-assessments, gestructureerde interviews, competentiegerichte pre-selectievragen, praktijkopdrachten en korte situaties waarin kandidaten hun keuzes moeten toelichten.

Maar een kandidaat kan toch ook een case voorbereiden met AI? Klopt, maar dat hoeft helemaal geen probleem te zijn. Bespreek daarna de case in een gesprek. Waarom is voor deze oplossing gekozen? Welke alternatieven zijn overwogen? Welke aannames zijn gemaakt? Wat zou de kandidaat aanpassen als een belangrijke voorwaarde verandert? Zo krijg je een veel beter beeld van het denkproces van de kandidaat.

Train je team én hiring managers

Vergeet niet dat een ander selectieproces ook iets vraagt van recruiters en hiring managers. Zij moeten leren om beter door te vragen en te herkennen wanneer een antwoord vooral goed klinkt, maar weinig zegt over het eigen denkproces van een kandidaat. Training van hiring managers en het eigen recruitmentteam is daarom een belangrijk onderdeel van een toekomstbestendig selectieproces.